Elektronik onam nedir? Yasal mı, nasıl alınır? (2026 rehberi)
Elektronik onam (e-onam) nedir, yasal mı, nasıl alınır? 27 Ekim 2026 elektronik rıza yönetmeliği, SMS kodu, zaman damgası, HMK m.199 ve geçiş adımlarını tek rehberde topladık.
Kısa cevap: Elektronik onam (e-onam), hastanın tıbbi müdahale öncesinde bilgilendirilmesinin ve rızasının kâğıt form yerine elektronik ortamda alınıp kanıtlanabilir biçimde saklanmasıdır. Türkiye'de usulü, 27 Ekim 2026'da yürürlüğe giren Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınması Hakkında Yönetmelik ile belirlenmiştir: hasta formu doğrulanmış telefonuna gelen bağlantıdan veya e-Nabız'dan okur, kabul ederse o işleme özel tek kullanımlık SMS koduyla onay verir; kayıt bütünlük özeti (hash) ve zaman damgasıyla saklanır.
Bu rehber, elektronik onam hakkında bir klinik yöneticisinin, hekimin ya da sağlık yazılımı geliştiricisinin bilmesi gereken her şeyi tek yerde topluyor: tanım, yasal dayanak, sürecin adımları, delil değeri, kâğıtla karşılaştırma ve geçiş planı. Her başlığın ayrıntısı için ilgili yazılarımıza bağlantı verdik.
Elektronik yöntem, onamın içeriğini değiştirmez: hangi bilgilerin verilmesi ve kimden rıza alınması gerektiği için hasta onamı nedir rehberine bakabilirsiniz.
Elektronik onam nedir?
Onam, hastanın kendisine yapılacak tıbbi müdahale hakkında yeterli bilgi aldıktan sonra o müdahaleye izin vermesidir. Hukukta buna aydınlatılmış (bilgilendirilmiş) onam denir ve üç parçadan oluşur: hekimin bilgilendirmesi, hastanın beyanı ve bu beyanın kayda geçmesi.
Elektronik onamda ilk parça değişmez; hekimin aydınlatma görevi olduğu gibi durur. Değişen, beyanın alınma ve kanıtlanma biçimidir. Kâğıtta beyanın kanıtı ıslak imzadır. Elektronik onamda ise aynı işi birkaç teknik araç birlikte görür:
- Kimliğe bağlı onay: Hastanın doğrulanmış cep telefonuna gelen, yalnızca o işlem için üretilmiş tek kullanımlık kod (SMS OTP).
- Değişmeyen metin: Onaylanan formun PDF olarak sabitlenmesi ve SHA-256 özetinin alınması.
- Bağımsız zaman kanıtı: Özetin, 5070 sayılı Kanun kapsamındaki bir sağlayıcıdan alınan RFC 3161 zaman damgasıyla mühürlenmesi.
- İz kaydı: SMS'in gönderilmesinden kodun doğrulanmasına kadar her adımın tarih, saat ve işlemi yapan kişiyle kaydı.
Uygulamada “elektronik onam”, “e-onam”, “dijital onam” ve “online onam” büyük ölçüde aynı anlamda kullanılır. Mevzuattaki karşılığı ise elektronik ortamda alınan bilgilendirilmiş rızadır. Kavramın süreç yönü için dijital onam nedir yazımıza da bakabilirsiniz.
Elektronik onam yasal mı? Dayanaklar
Evet. 27 Ekim 2026'dan önce de rızanın elektronik alınmasını yasaklayan bir hüküm yoktu; ancak usul belirsizdi. Yeni yönetmelikle birlikte elektronik onam artık açık bir mevzuat çerçevesine sahiptir.
| Düzenleme | Elektronik onam açısından anlamı |
|---|---|
| Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınması Hakkında Yönetmelik (RG 27.10.2026/33413) | Kimlik ve numara doğrulama, SMS OTP, e-Nabız aktarımı, kanuni temsilci ve kayıt şartlarını belirler. |
| Hasta Hakları Yönetmeliği | Bilgilendirmenin içeriğini ve rızanın kimden alınacağını düzenler; elektronik yönetmelikte hüküm olmayan hâllerde uygulanır. |
| 6100 sayılı HMK m.199 | Elektronik ortamdaki verileri belge sayar; onam kaydı mahkemeye bu kapsamda sunulur. Ayrıntı: HMK 199 ve elektronik belge. |
| 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu | Zaman damgasını ve güvenli elektronik imzayı tanımlar. Zaman damgası, kaydın o anda var olduğunu ve sonradan değişmediğini kanıtlar. |
| 6698 sayılı KVKK | Onam kaydındaki sağlık verisi özel nitelikli kişisel veridir; tıbbi onam ile KVKK açık rızası ayrı tutulur. Ayrıntı: KVKK açık rıza ve tıbbi onam. |
Bir nüans önemlidir: SMS koduyla verilen onay güvenli elektronik imza değildir ve HMK m.205 anlamında senet hükmünde sayılmaz. Delil değeri, kaydın bütünlüğünü ve zamanını kanıtlayan destekleyici unsurlardan gelir. Bu yüzden iyi bir elektronik onam kaydında özet, zaman damgası ve iz kaydı birlikte bulunur. SMS kodunun hukuki değerini ayrı bir yazıda ele aldık.
Elektronik onam nasıl alınır? Adım adım
Yönetmelikteki akış, rızanın sağlık tesisinin kendi aracıyla alındığı yolda şöyle işler:
- Kimlik doğrulama: Hastanın kimliği tesisin kalite kurallarına göre doğrulanır; süreci yürüten sağlık meslek mensubu da EKİP'te tanımlı ve aktif olmalıdır (m.6).
- Numara doğrulama: Hastanın cep telefonu numarası doğrulanmış olmalıdır. Değilse hastaya SMS OTP gönderilir, hasta kodu personele söyler. Tesisin doğruladığı numara 12 ay geçerlidir (m.7).
- Formun sunulması: Hekim onam formunu onaylar; form hastanın telefonuna SMS bağlantısıyla gider (m.8).
- Okuma ve kabul: Hasta metni kendi cihazında, acele etmeden okur. Sorusu varsa onaylamadan önce hekimle görüşür.
- Tek kullanımlık kod: Kabul ederse telefonuna yalnızca o müdahale için üretilmiş SMS OTP gelir; kodun doğrulanmasıyla rıza alınmış sayılır (m.8/8).
- Mühürleme ve saklama: Onaylanan metin PDF olarak sabitlenir, özeti alınır ve zaman damgası vurulur; kayıt e-Nabız'a aktarılır ve hasta formu orada görür (m.8/9, m.9).
Hasta tarafındaki deneyimi e-Nabız ve SMS ile onam nasıl verilir yazısında, kurum tarafındaki uyum adımlarını elektronik rıza uyum kontrol listesinde anlattık.
Elektronik onam ile kâğıt onam karşılaştırması
| Kâğıt onam | Elektronik onam | |
|---|---|---|
| İmza / onay | Islak imza | Doğrulanmış telefona gelen işleme özel SMS kodu |
| Okunan metnin ispatı | Sayfa değiştirilebilir, eksik sayfa tartışılır | Onaylanan metnin özeti kayıtlı; tek harf değişse özet tutmaz |
| Zamanın ispatı | Elle yazılan tarih | Nitelikli zaman damgası |
| Hastanın okuma süresi | Çoğu zaman bankoda, ayakta | Kendi telefonunda, işlemden önce |
| Arşiv | Klasör, tarama, kayıp riski | Saniyeler içinde bulunur, yetkiyle erişilir |
| Form sürümü | Eski çıktılar dolaşımda kalır | Her onam imzalandığı sürüme bağlı |
| Mevzuat şartı | Hasta Hakları Yönetmeliği | Ek olarak elektronik rıza yönetmeliği |
Kâğıt form kaldırılmadı. Acil durumlar, telefonu olmayan hastalar veya elektronik ortamda doğrulanamayan kanuni temsilciler için kâğıt yol açık kalır. Konuyu ıslak imza ve elektronik onam yazısında daha ayrıntılı karşılaştırdık.
Tablet mi, SMS mi, e-Nabız mı?
Elektronik onamın en sık karıştırılan tarafı kanal seçimidir. Klinikte tablete imza attırmak, tek başına yönetmelikteki elektronik rıza usulünü karşılamaz: yönetmelik doğrulanmış numaraya gönderilen işleme özel SMS OTP'yi merkeze alır. Tablet, okuma ve çizimli imza için ek bir araç olarak kullanılabilir.
- e-Nabız kanalı: Hasta formu e-Nabız'da açar, kodu kendisi girer. Hastanın e-Nabız kullanması gerekir.
- Tesisin elektronik haberleşme aracı: Form SMS bağlantısıyla gelir, uygulama veya şifre gerekmez; kod personel tarafından girilir. Tesisin SBYS'sine bağlı olmalıdır.
Kanalların artı ve eksilerini tablet mi SMS mi yazısında tartıştık.
Elektronik onam sistemi seçerken nelere bakılmalı?
Yönetmelik yürürlüğe girdikten sonra bir elektronik onam sisteminin “PDF üretip imza toplaması” yetmez. Şu soruların cevabı kayıtta görünmelidir:
- Hasta kimlik doğrulamasının yöntemi ve zamanı kaydediliyor mu?
- Onamı başlatan hekimin bilgisi ve EKİP durumu tutuluyor mu?
- Numara doğrulama tarihi ve 12 aylık geçerlilik sonu izleniyor mu?
- SMS kodu işleme özgü mü; kodu hastanın mı personelin mi girdiği kayıtlı mı?
- Kayıt SHA-256 özeti ve nitelikli zaman damgasıyla mühürleniyor mu?
- Sistem HBYS veya klinik yazılımınıza bağlanıyor, e-Nabız aktarımının referansını saklıyor mu? Bkz. HBYS entegrasyonu.
- Onam şablonları sürümleniyor mu? Bkz. şablon sürümleme.
Maliyet tarafını dijital onam maliyeti yazısında hesapladık.
Hangi branşlarda kullanılır?
Planlı işlem yapan her sağlık tesisinde elektronik onam uygulanabilir. Branşa özel form içerikleri için örnekler:
- İmplant onam formu ve diş hekimliğinde onam
- Anestezi onam formu ve ameliyat onam formu
- Radyolojide kontrast madde onamı
- Estetik uygulamalarda onam ve lazer epilasyon onamı
- Çocuk hastalarda onam ve veli, vasi onamı
- Veteriner onam formu
selfOnam ile elektronik onam
selfOnam, sağlık tesisinin elektronik haberleşme aracı olarak çalışan bir elektronik onam sistemidir. Mevcut PDF formlarınızı yükler ya da panelde yeni şablon oluşturursunuz; hasta formu telefonuna gelen bağlantıdan okur ve tek kullanımlık kodla onaylar. Her kayıt SHA-256 özeti ve RFC 3161 zaman damgasıyla mühürlenir, doğrulama sayfasından bağımsız olarak kontrol edilebilir. HBYS ve klinik yazılımlarına REST API ile bağlanır; yönetmelikteki kimlik, numara, OTP ve temsilci alanlarını kayda geçirir. Denemek için ücretsiz kurum kaydı oluşturabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Elektronik onam nedir?
Elektronik onam (e-onam), hastanın tıbbi müdahale öncesinde bilgilendirilmesinin ve rızasının kâğıt form yerine elektronik ortamda alınıp kanıtlanabilir biçimde saklanmasıdır. Uygulamada hasta onam metnini telefonuna gelen bağlantıdan okur, o işleme özel tek kullanımlık SMS koduyla onaylar; kayıt bütünlük özeti ve zaman damgasıyla mühürlenir.
Elektronik onam yasal mı?
Evet. Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınması Hakkında Yönetmelik 27 Ekim 2026 tarihli ve 33413 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi ve elektronik onamın usulünü belirledi. İspat açısından 6100 sayılı HMK m.199 elektronik verileri belge sayar.
Elektronik onam ile e-imza aynı şey mi?
Hayır. Elektronik onam rızanın elektronik ortamda alınması sürecidir; güvenli elektronik imza (e-imza) bu süreçte kullanılabilecek araçlardan yalnızca biridir. Yönetmelikteki yol SMS OTP'ye dayanır ve hastadan e-imza istemez. Türler için elektronik imza türleri yazımıza bakın.
Elektronik onam e-Nabız üzerinden mi alınmak zorunda?
Hayır. Yönetmelik iki kanal tanır: e-Nabız ve sağlık tesisinin SBYS'sine bağlı kendi elektronik haberleşme aracı. Tesis aracında form hastaya SMS bağlantısıyla gider; hangi kanal kullanılırsa kullanılsın tamamlanan form e-Nabız'da hastanın erişimine açılır.
Elektronik onam kaydı ne kadar saklanır?
Elektronik rıza kayıtları ve iz kayıtları, kâğıt onam belgelerinin tabi olduğu saklama ve imha sürelerine göre saklanır; kayıtlar bütünlük değeri ve zaman damgasıyla adli ve idari incelemeye elverişli tutulur (Yönetmelik m.9). Süreler için onam formu saklama süresi yazımıza bakın.
Çocuk hastalar için elektronik onam alınabilir mi?
Alınabilir; işlemleri kanuni temsilci yapar ve kimlik ile telefon doğrulama kuralları temsilci için de uygulanır. Kanuni temsilci yoksa, hazır bulunamıyorsa ya da elektronik ortamda doğrulanamıyorsa rıza elektronik olarak alınamaz (Yönetmelik m.11).
Elektronik onam sistemi ne kadar sürede kurulur?
Web paneli olan bir elektronik onam sisteminde kurum kaydı ve ilk şablon aynı gün hazırlanabilir. HBYS veya klinik yazılımıyla API entegrasyonu, yazılımın yapısına göre genellikle birkaç gün sürer.
Özet
- Elektronik onam, tıbbi müdahaleye rızanın elektronik ortamda alınması ve kanıtlanabilir biçimde saklanmasıdır.
- 27 Ekim 2026'dan beri usulü elektronik rıza yönetmeliğiyle belirlidir: kimlik ve numara doğrulama, işleme özel SMS OTP, hash ve zaman damgası.
- Hastadan e-imza veya uygulama gerekmez; kâğıt form da yasaklanmadı.
- Delil gücü özet, zaman damgası ve iz kaydının birlikte bulunmasından gelir.
- Hekimin aydınlatma görevi değişmez; elektronik onam bu görevi belgeler.